Taşıtlardaki Soğutma Sistemleri

Otomobillerdeki Soğutma Sistemleri
Otomobillerde kullanılan soğutma sistemlerinin görevi, tüm motor hızlarında ve tüm sürüş şartlarında, motor sıcaklığını en verimli seviyelerde tutmaktır.
İçten yanmalı ve patlamalı motorların sağlıklı çalışması için ideal bir sıcaklık vardır. Soğuk havalarda bu sıcaklığa ulaşıncaya kadar tam verimle çalışamayan motorlar, bu sıcaklığı aşınca da performanslarını kaybederler. Motorun ısınmasının sebebi, yanma olayı ve hareketli parçaların birbirine sürtünmesi sırasında ortaya çıkan ısıdır. Silindir içindeki hava-yakıt karışımının yanması sırasında oluşan ısı (2000-2500 0C) motorun dökme demir ve alüminyumdan oluşan parçalarını eritecek kadar yüksektir.
Malzemelerin özelliklerini kaybetmemeleri ve erimemeleri için soğutulmaları gerekir. Oluşan sıcaklığın bir kısmı, silindir yüzeyleri, silindir kapağı ve pistonlar tarafından absorbe edilir. Ayrıca motor yağı da bu derecelerin çok altındaki sıcaklıklarda yanar ve yağlama özelliklerini kaybeder. Motorların soğutulmasında, yağlama yağının ve taşıtlardaki seyir rüzgarının soğutma etkisinden faydalanılır.
Sıvı Soğutmalı Motorlar
Bu motorlarda silindir duvarları etrafında bulunan sıvı ceketlerindeki sıvının, devridaim pompası ile hareketi hızlandırılarak, silindir duvar ve kapağının soğuması sağlanır. Zorlanmış taşınım (konveksiyon) olarak da adlandırılan bu taşıma metodunda, silindir duvar ve kapağında ısınan sıvı, radyatör peteklerinde soğur ve yeniden sıvı ceketlerine gönderilir.
Hava Soğutmalı Motorlar
Hava ile soğutulan motor silindirlerinin dış yüzeylerinde ince metal kanatçıklar yapılarak ısı alışveriş yüzeyi artırılır. Motor krank milinden hareket alan büyük bir fan ile hızlı ve yönlendirilmiş hava akışı elde edilir ve motor yağı yardımıyla silindirlerin soğuması sağlanır.
Taşıt Kliması Soğutma Çevrimi
Bir Otomobilde Bulunan Soğutma Sisteminin Elemanları
  • Alt hortum
  • Radyatör alt haznesi
  • Su pompası
  • Silindir bloğunda yer alan su ceketleri
  • Silindir kafasında yer alan su ceketler
  • Termostat
  • Üst hortum
  • Radyatör
  • Isıtıcıya giden hortum
  • Aç/kapa düğmesi
  • Isıtıcı
  • Isıtıcıdan geri dönüş hortumu
Radyatör
Radyatör motorların soğutma devrelerinde dolaşan soğutma sıvısındaki ısısının dış ortama atılmasını sağlayan petekli elemandır. Motorun sıvı ceketlerinde ısınarak üst su deposuna gelen su, birleştirme borularından alt su deposuna geçer. Geçerken, ısısını önce borulara, borulardan ince kanatçıklara ve taşıtın seyir halinde bulunması sebebiyle radyatöre çarpan havaya iletir. Radyatördeki sıvı bu şekilde soğutulur.
Radyatör Tipleri
  •  Borulu ve Düz Kanatçıklı Radyatör
Soğutma sıvısının içinde aktığı çeşitli kesit alanları olan boruların üzerine geçirilen düz kanatçıklardan kurulu petekten oluşan radyatördür.
  • Borulu ve Kıvrılmış Kanatçıklı Radyatör
“Z” şeklinde kıvrılmış kanatçıkların, yan yana konulan boruların arasında dizilmesi ile kurulan petekten oluşan radyatördür.
  • Hücreli Radyatör
Soğutma sıvısı şerit metallerden yapılmış kanallardan geçen ve kanatçık malzemesi hücreli biçimde olan petekten oluşmuş radyatördür.
  •  Lehim Malzemeli Radyatör
Soğutma sıvısı haznesi kollektöre lehim veya kaynakla bağlantılı radyatördür.
  •  Civatalı Radyatör
Soğutma sıvısı haznesi kollektöre civata ile bağlanan radyatördür.
Bir Radyatörün Parçaları
  •  Radyatör Kapağı
Radyatör doldurma boğazını kapatan ve radyatörün içinde basıncın belli bir değerden yukarı çıkmasını ve belirli bir vakum değerinden aşağı düşmesini önleyen elemandır.
  •  Radyatör Peteği
Boru ve kanatçıklardan oluşan elemandır.
  •  Radyatör Boşaltma Musluğu
Radyatör soğutma sıvısının boşaltıldığı musluktur.
  •  Radyatör Taşma Borusu
Genleşen soğutma sıvısının ve buharın dışarıya atılmasını sağlayan borudur.
  •  Su Doldurma Boğazı
Radyatörün üst haznesine kaynak edilen ve radyatöre soğutma sıvısının doldurulmasına yarayan borudur. Ağzı, radyatör kapağı takılacak şekilde işlenmiş olan boru biçimindeki elemandır.
  •  Radyatör Üst Haznesi
Radyatör peteğinin üst kısmına monte edilen, taşma borusu, su doldurma boğazı ve soğutma sıvısı giriş borusunun bağlandığı elemandır.
  •  Radyatör Alt Haznesi
Radyatör peteğinin alt kısmına monte edilen boşaltma musluğu ve alt çıkış borusunun bağlandığı elemandır.
  •  Kollektör
Soğutma sıvısını soğutucu elemanlara dağıtan elemandır.
  •  Davlumbaz
Radyatör peteğine gelen hava akımının istenilen yönde akmasını sağlayan elemandır.
  •  Radyatör Peteği Çevresi
Peteği dış etkilere karşı koruyan ve radyatörün taşıta bağlanmasında kullanılan elemandır.
Kaynak: Oktay Demirel – Makina Projesi, Automotive Fuel, Lubricating and Cooling Systems – William H. Crouse, McGraw – Hill Book Company, 3rd edition, 1967, İçten Yanmalı Motorlar Cilt 1, Prof. Dr. Oğuz Borat, Doç. Dr. Mustafa Balcı, Doç. Dr. Ali Sürmen, 1992, AnaBritannica, Genel Kültür Ansiklopedisi, İstanbul, 1994.

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir